Strateji, Stratejik Düşünme ve Planlama*

Bu yazı strateji, stratejinin önemi, strateji geliştirmenin temel bileşenleri, stratejik düşünme, stratejik planlama, stratejik başarının koşulları ve başat stratejinin neliği ile ilgili niteliksel açıklamalar sunar. Ardından strateji ile siyasetin, strateji ile zamanın, strateji ile taktik ve strateji ile kurnazlık arasındaki ilişki tartışılır.
Strateji, Durum Farkındalığı, Düşünme, Kaynaklar, Eylem

Stratejik Girişimin Dinamikleri

Kıt kaynaklar ya dayapay bir biçimdekıtlaştırılmış kaynaklar ister bireyler, isterse örgütlü güç odakları arasında olsun çatışma, karşıtlık ve rekabet gibi ayrıştırıcı ilişki ve etkileşimlerin başlıca nedenlerinden biri sayılır. Söz konusu kaynakları denetleme, yönetme ve kullanma güdüsü; yarışan rakipleri, çekişen karşıtları ve çatışan düşmanları ortaya çıkarır. Kaynakları denetleme, yönetme ve kullanma güdüsü aynı zamanda eyleyiciler arasında uyum, işbirliği ve özümseme gibi birleştirici ilişki ve etkileşimlere de sebebiyet verebilir. Dolayısıyla kıt ya da kıtlaştırılmış kaynaklar, rekabet olgusu ve durum farkındalığı stratejik girişimin temel dinamikleri olarak düşünülebilir.

 

Ayrıştırıcı ve birleştirici etkileşim süreçleri (Fichter, 2009: 128-134) genellikle durumun ya da sürecin farkında olan eyleyiciler arası etkileşimlerde ortaya çıkar. Bu bağlamda durum farkındalığı strateji geliştirme sürecinin can alıcı bileşeni olarak değerlendirilebilir. Çünkü durum farkındalığı olmadan –stratejik girişimin dinamiklerini oluşturan– ne kaynakların, ne onları yönetme ve kullanma güdüsünün, ne de yukarıda belirtilen ayrıştırıcı ve birleştirici türünden etkileşim süreçlerinin ortaya çıkması neredeyse imkânsız gibi görünmektedir.

 

Gündelik yaşamda birçok çevresel uyarıcıya maruz kalınır. Bunların içinde duyumsananlar ve duyumsanmayanlar da vardır. Çevresel uyarıcılar herhangi bir nesne, olay, süreç, durum, bilgi, sezgi, ses, görüntü, acı vb. gibi olgu ve görüngülerde görünümlenebilir. Tür olarak çevresel uyarıcılar genelde ikiye ayrılır: biyo-fizyolojik ve toplumsal-kültürel. Kişiler tarafından ayırt edilen uyarıcılar algılama işlemine tabi tutulur: değerlendirilir, yorumlanır, anlamlandırılır ve konumlandırılır (Kağıtçıbaşı, 1999: 217-256). Böylece ilgili uyarıcı(lar)dan gelecek olası tehdit ve fırsatlar bir ölçüde hesaplanmış olur.

 

Durum farkındalığı kaynağa ulaşmayı, onu elde etmeyi ve yönetme olanağını sağlayacak hassas bilgi ya da nesneyi ayırt etmekle başlar. Ardından ilgili hassas bilgi ya da nesnenin anlam ve değerini kavrama ve yeniden anlamlandırma süreçleri işler. Son olarak ilgili hassas bilgi ya da nesnenin olası konum ve etkisine dair çıkarım ya da öngörülerde bulunulur (Yılmaz, 2016). Durum farkındalığı işleyiş mekanizması bakımından, algılama süreci ile benzerlik gösterir.

 

Kişilerin algılama yetileri sahip oldukları bilgi, deneyim, sezgi ve dikkat donanımlarına göre değişir. Bilgi açık, örtük, katkılı ve gizli olmak üzere dört görünümde tezahür edebilir (Yılmaz, 2016). Deneyimler ise kökleşik bir anlayışa göre duyusal, bilişsel, duygusal, mutaassıp, toplumsal ve zahiri taklit diye altı çeşide ayrılır [1] (Popper ve Eccles, 1977 ve Paloutzian ve Parkc2005). Basiret gözüyle görebilme, işitilmeyeni işitebilme, duyumsanmayanı duyabilme, yöntemsiz ve nedensizcesine bilebilme sezginin dört farklı olanağı sayılır [2] (Kerti, 2011). Dikkat ise seçici, bölünmüş, sürekli ve uygulamalı olarak dört çeşide ayrılır [3] (Mazarin).

 

Söz konusu süreçler kişilerarası cinsel etkinlik eylemi örneğinde şöyle açıklanabilir: farklı cinsel eğilimli [4] kişilerin cinsel arzu ve gereksinimlerini gidermeleri için yeryüzünde yeterince kaynağın bulunduğu, kuşku götürmez bir gerçekliktir. Fakat “kültürlü insanoğlu” söz konusu etkinliği anlamlandırır, yorumlar, kutsar, lanetler, tabulaştırır, meşrulaştırır, yasaklar, metalaştırır, modalaştırır, saklı tutar vs. derken mülkiyetin, ticaretin, kıskançlığın, cinayetin, aşağılamanın, yüceltme ve namus gibi olguların konusu haline getirir. Böylece, cinsel etkinlik denetilip yönetilecek güç kaynağı haline getirilir ve eyleyiciler arası güç ilişkilerinde rekabet, karşıtlık, çatışma, uyum, işbirliği ve benzeşme gibi süreçlerin içine sokulur.

 

Strateji Nedir

Strateji basitçe eldeki kaynak ve araçlarla hedeflenen amaçlara nasıl ulaşılırın yolunu çizer. Strateji belirsizlik koşullarında bir veya daha fazla hedefe ulaşmak için üst düzey ve kapsamlı bir biçimde dizgesel düşünme, planlama ve uygulama işidir. “Savaş sanatı” anlamında taktikler, kuşatma ustalığı, lojistik vb. gibi çeşitli yetenek ve becerileri içerir. Strateji aynı zamanda bir istenç diyalektiğinde, tehdit veya gerçek güç kullanımı dâhil, siyasi amaçların güdümünde hareket etmenin kapsamlı bir izleğidir.

 

McKeown’na göre strateji (2012: xxi) geleceği biçimlendirme doğrultusunda eldeki araçlarla arzulanan amaçları gerçekleştirme girişimidir. Kvnit (2009: xxv) inançla takip edildiğinde stratejiyi uzun vadeli başarı sağlayacak bir doktrinleştirme, formülleştirme ve keşfetme dizgesi olarak tanımlar.

 

Güçler arası ilişkide bir istek ya da erk öznesinin gerçekleştirebileceği hesaplaşma oyunu olarak strateji, özerk bir mülkiyet alanının varlığını önkabul olarak benimser. Bu mekân, hedeflerden ya da tehditlerden oluşan dışardakiler kümesiyle kurmuş olduğu ilişkileri yönlendirebileceği bir üstür… ‘stratejik’ her tür ussallık öncelikle bir ‘çevre’, ‘özel bir yer’ yani özel bir erk ve istek mekânı ayırt etmekle işe başlar ve genellikle siyasal yetkenin sallantıda oldu ve erkin yokluğunda doğar (De Certeau, 2008: 112-115).

 

Bourdieu’ya (2016: 144) göre strateji belirlenmiş amaç(lar) doğrultusunda varsayılan değer ve çıkarlarla uyuşan nesnel bir biçimde yönlendirilmiş eylem(ler) örüntüsüdür. Bourdieu’nun kuramında stratejik beceri ve koyutlar alana özgüdür ve büyük bir ölçüde habitusun etkisi altındadır.

 

Bir tasarım sorununu çözmeolarak strateji bir plan veya seçimden ziyade düzenlenmesi, ayarlanması ve eşgümlenmesi gereken çeşitli unsurlar arasında dengeyi sağmakla ilgilidir. İyi bir stratejinin altında yatan üç yüzlü temel bir yapı vardır (Rumelt, 2011: 7):

1. Meydan okumanın doğasını tanımlayan veya açıklayan bir tanı (a diagnosis),

2. Zorlukla baş etmek için yol gösterici bir politika (A guiding policy),

3. Yol gösterici politikayı uygulamak için tasarlanmış tutarlı eylemler (actions).

 

Stratejinin önemi

Henderson (1981) aşağıdaki sebeplerden dolayı stratejinin değerli olduğuna işaret eder:

1. Rakiplere karşı sınırlı kaynakların denetim ve kullanımını elde tutma

2. Rakibin niyet ve kabiliyetlerinin belirsizliği

3. Kaynakların geri döndürülemez doğası

4. Geride bırakılacak mesafe ve zaman arasındaki eşgüdümlülüğü sağlamanın gerekliliği

5. İlk hamle önceliğini elde tutma ve

6. Rakiplerin birbirleri hakkında karşılıklı algılarının niteliği

 

Strateji Geliştirmenin Temel Bileşenleri

Strateji geliştirme işi dört temel bileşenle mümkün kılınabilir: hedefler, plan, kaynaklar ve –stratejiyi uygulayacak kişi, birim ya da kuruluşun– sahip olduğu güçlü yönler.

1. Hedef(ler)

1.1. Hedefler müphem ve bulanık değil, somut ve açık olmalıdır.

1.2. Hedefler ölçülebilir olmalıdır.

1.3. Hedefler çekici olmalıdır. Yani ödüllendirici ya da en azından bedeli karşılanabilir olmalıdır.

1.4. Gerçekçi ve ulaşılabilir olmalıdır.

1.5. Zamana bağlı olmalıdır. Belirli bir süre içinde ulaşılmalıdır.

2. Plan

2.1. Plan varılacak hedeflerin, uygulanacak eylemlerin, dağıtılan görev ve kullanılacak kaynakların açık ve anlaşılır bir biçimde yazıldığı bir metin biçiminde olmalıdır.

2.2. Plan birdenbire akla gelen şeyleri uygulama niyetini açıklayan ifadeler değil, alışkanlık haline getirilmiş dizgesel bir süreç şeklinde işlemelidir.

2.3. Plan imkânsızlıklara değil, imkânlara dayalı sürdürülebilir ve uygulanabilir olmalıdır.

2.4. Planın bütünsel tutarlılığı olmalı ve veriye, veri çözümlemesine dayalı sentezleme ve olasılıklar üzerine kurulu senaryolar içermelidir.

3. Kaynak(lar)

3.1. İnsanlar (stratejiyi uygulayacak kişi veya birimlerin yetenek, tutku ve uzmanlık dereceleri)

3.2. Mali bütçe (para)

3.3. Zaman (stratejiyi uygulama süresi)

4. Sahip olunan güçlü yönler

4.1. Soyut herhangi bir değer veya değerler kümesi olabilir.

4.2. Somut herhangi bir değer veya değerler kümesi olabilir.

4.3. Stratejinin uygulanacağı nüfusun sayısı olabilir.

4.4. Stratejinin uygulanacağı coğrafi konum olabilir vs.

 

Strateji Oluşturma Süreçleri

İlk olarak sorun niteliksel özellik, niceliksel boyutları ve kaynakları açısından incelenir. Sorunun neliğini ortaya çıkaran uygun tanı konulur. Doğru tanı ve/veya tanımlama işlemi –çözümün yarısını oluşturduğu için– strateji oluşturma sürecinin can alıcı öneme sahip aşaması sayılır. Tanı ve/veya tanımlama olası çözüm önerilerini belirler. Burada temel alınacak paradigmatik duruş belirleyicidir.

 

İkinci aşamada belirlenmiş çözüm önerileri doğrultusunda geliştirilen uygun politik hedef(ler) sıralanır. Politik hedeflerin belirlenmesinde “siyaset imkânsızlıkları değil, imkânları kullanmanın sanatıdır” [5] düsturu can alıcı öneme sahiptir. Burada idealist çözümler ile pragmatist çözüm önerileri arasında kurulacak denge, siyasi hedeflerin belirlenmesinde etkili olacaktır.

 

Üçüncü aşama eylem planı ile ilgilidir. Belirlenmiş politik hedefler doğrultusunda atılacak somut adım ve eylemler silsilesi zaman, mekân ve diğer koşullar dikkate alınarak planlanır. Eylem planının uygulanabilirlik derecesi çizilecek olan yol haritasının geçerlilik ölçüsünü gösterir.

 

Dördüncü aşama eylemleri gerçekleştirmek için güç kaynaklarının tespiti ve seferberliği ile ilgilidir. Güç kaynakları genellikle üç çeşittir: insan kaynakları, doğal-maddi kaynaklar ve zaman. Coğrafi, ekonomik, mali ve teknolojik kaynaklar doğal-maddi kaynakları oluştururken uzman beyin kadroları, yakınlıkduyar kitleler, medya kuruluşları, siyasi partiler, sivil toplum kuruluşları, silahlı güçler, karizmatik lider(ler), kanaat önderleri, sanatçı vb. topluluklar da insan kaynaklarını oluşturur.

 

Beşinci ve son aşama, ilgili karar verici kişi ve organların stratejik görüş ve yöntemin sonul biçimine ilişkin verecekleri kararla bağlıdır. Stratejik görüş ve yöntem bir bütün olarak tutarlılık, geçerlilik ve uygulanabilirlik açısından ilgili birimler tarafından değerlendirilir ve nihai biçimine bürünür.

 

Stratejinin Tanımsal Görünümleri

Stratejinin beş temel tanımsal görünümü bakış açısı –burada paradigma da denebilir–, konum, plan, örüntü ve taktik olarak ortaya çıkar. Bakış açısı veya paradigma sorunun tanımlanması ve çözümüne yönelik bilgi kuramsal, varlıkbilimsel, yöntembilimsel ve normatif yaklaşımları içerir. Konum sorunun kapsam alanında –yarış, savaşım, savaş alanında– kurulu olan hiyerarşik ilişkiler içinde rakip ya da düşmana göre bulunulan noktayı, yeri veya mevkii gösterir. Plan politik amaçlara nasıl ulaşılacağın yolunu çizer. Zaman, mekân ve diğer koşulları gözeterek somut eylem örüntülerini belirler. Örüntü strateji işinin tekil bir olaya ilişkin değil, uzun süreli ve birbirini tamamlayan olaylar ve sürekli yinelenen eylemler dizisine ilişkin işleyen bir süreç olduğunu gösterir. Taktik stratejinin belirli bir aşaması ya da bölümüne ilişkin özel bir engelin aşımına ya da rakibe kurnazca vurulacak geçici bir darbeye işaret eder (Mintzberg, 1998: 9-15).

 

Strateji Geliştirme Etkinliği

Stratejik düşünme, planlama ve uygulama strateji geliştirme etkinliğinin üç temel sacayağını oluşturur.

 

Stratejik Düşünme

Stratejik düşünme, düşünce üreten bilişsel bir uslamlama etkinliğidir. Bir sorunu çözme veya bir yarışma konusu olan bir şeyi kazanma girişiminde beklentileri karşılayacak ve sonul amaca ulaştıracak düşünceyi üreten bilişsel bir etkinliktir. Stratejik düşünmenin farklı kuramsal menşeleri, işlevleri, boyut ve görünümleri vardır.

 

Askeri etkinlik alanları, işletme ve oyun kuramı tartışmaları stratejik düşünmenin üç temel kuramsal menşeini oluşturur. Farklı bakış açıları veya paradigmatik duruşları keşfetme, anlamlı ve değerli olanları sezinleme veya ayırt etme ve olanaklı olanı olmayandan ayırıp amaca uygun araçları belirleme stratejik düşünmenin temel işlevleri sayılır.

 

Stratejik düşünme, olgusal bir süreci NELİK, NASILLIK, NİÇİNLİK, NEREDE ve NE ZAMAN diye beş farklı boyutta ele alır ve mantıksal uslamlama işleminden geçirir. Nedir sorusu konunun, amacın veya sorunun tanı ya da tanımına ilişkin nitelemeler üretmeye yöneliktir. Nasıl sorusu amaca ulaştıracak araçlar, eylem örüntüleri, yol haritası ve projelendirmeyi içeren yönteme ilişkin izlekleri arar. Niçin sorusu ise değerler dizgesi ve anlam kodlarını inşa eden büyük ülkünün söylemsel çerçevesini çizmek için kutsallar arar ve inşa etmeyi amaçlar. Nerede sorusu stratejik eylem örüntülerinin gerçekleştirileceği coğrafya ve toplusal ortamları özellikleriyle birlikte sorgular. Ne zaman sorusu ise belirlenmiş stratejik amaçlara ulaşma süresini kestirmeyi ve uygulama aşamalarını sıralayıp süremsel dilimlere ayırmayı amaçlar.

 

Stratejik düşünme farklı görünümlerde tezahür edebilir. Richard M. Meinhart (2007: 36-37) stratejik düşünmenin beş görünümde tezahür edebileceğini ileri sürer:

1. Derin Düşünme: mevcut sistemleştirilmiş kuralların dışına çıkan ve temelinde eşi benzeri bulunmayan paradigmatik duruş ve söylemsel çerçeveleri işleyen bir düşünme biçimidir. Derin düşünme paradigma kaymalarına, yeni söylemsel çerçeve ve anlayışların oluşumuna, eldeki bilgi, kanaat, yöntem, değer, anlam kodları ve tabuların sorgulanmasına sebebiyet verir. Söz konusu sorgulama yaygın normatif beklentilere göre değil, kendi mantıksal hükümlerine göre işler.

2. Eleştirel Düşünme: verili olanı sorgulama, uslamlama, çözümleme, değerlendirme, kanıtlama ve nesnel açıklama gibi bilişsel işlemleri içeren bir düşünme biçimidir. Eleştirel düşünme mevcut karışıklık ve tutarsızlıkları yaygın normatif değerler, önyargılar ve haklılık ölçütlerine göre değil, nesnel veri ve mantıksal kanıtlar temelinde çözümler.

3. Yaratıcı Düşünme: şeyleri, olayları, olguları, süreç ve sorunları analitik bir biçimde açık görüşlülükle değişik açılardan inceleyen ve yeni nesne, düşünce, kavram, süreç ve çözümler yaratan bir düşünme biçimidir. Söz konusu yeni yaklaşım ve düşünceler görece dizgesel uğraşlar sonucu ortaya çıkartıldığı gibi rastlantısal olarak da ortaya çıkabilirler.

4. Çağcıl Düşünme: din ve benzeri bilgi tasarımlarına –örneğin falcılık, ideolojik ve mistik türden olan bilgi tasarımlarına– bağlı olmayan akılcılığı, nesnelliği, açık görüşlülüğü ve bilimsel yöntemi temel alan bir düşünme biçimidir. Çağcıl düşünme biçimi ulus-devlet, örgün eğitim ve resmi dil gibi çağcıl kurumsal yapıları meydana getirir.

5. Etik Düşünme: fanatizm ve aşırılıktan sakınan; tarafsızlık, adalet ve insan hakları gibi evrensel değerleri temel alan gerçekçi ve mantığa dayalı bir düşünme ve sorgulama biçimidir.

 

Stratejik Planlama

Stratejik plan, belirlenen amaçlara ulaşmak için işleri yürütme yordamı ve etiğinin tasarlandığı açıklamalar metnidir. Stratejik plan önceden belirlenmiş amaçlar doğrultusunda geliştirildiği gibi sonradan eklenen amaçlar doğrultusunda da tasarlanabilir.

 

Stratejik planlama, hedeflenen amaçlara ulaştıracak eylem örüntülerini belirler. Dolayısıyla stratejik planlama, amaçlara ulaşmak için dizgesel bir biçimde usule uygun belgelenen ve uygulanması düşünülen eylemlerle ilgili karar alma etkinliğidir.

 

Stratejik planlamanın merkezinde, ilgili birim ya da kuruluşun amaç ve çıkarları uğruna kilit stratejik kararları alma işi yer alır. Karar vericiler kaynakların birimler arasında nasıl koordine edileceğini ve yeniden dağıtılacağını dikkatlice çözümleyerek belirler (Mintzberg, 1998: 60). Mintzberg (1998: 77) “stratejik planlama” terimini iki çelişenin bir aradalığı olarak görür ve yerine “stratejik programlama” terimini önerir. O, “stratejik programlama” teriminin gerektiğinde bir biçimlendirme süreci anlamında ve yerinde kullanılmasını vurgular.

 

Stratejik planlama beş aşamalı bir etkinliktir:

1. Planın gerçekleştirilmesine yardımcı olacak doğru seçilmiş uzmanlardan oluşan bir strateji planlama takımı oluşturulur.

2. Yarar sağlayacak temel amaçlar ve yönelinecek yönler belirlenir.

3. İlgili araç-gereçler ve çevresel koşullar artıları-eksileri bakımından incelenip değerlendirilir. Seçenekler yaratılır.

4. Beyinfırtınası yapılarak olanaklar, olasılıklar ve seçenekler tartışılır, stratejik kararlar alınır. Burada siyasi, iktisadi, içtimai ve teknolojik unsurlarla birlikte fırsatlar, tehditler, kuvvet ve zafiyetlerin mutlaka göz önünde tutulması gerekir.

5. Alınan kararlar projelendirilir ve tasarlanan program doğrultusunda uygulanır.

 

Fırsatları belirlemeve fırsatlara ulaşmayı sağlayan entelektüel çaba ve etkinlikler stratejik planlamayı destekler. Fırsatlar iki ayrı kümede ulamlanan unsurların çözümlenmesiyle belirlenir: kümelerin birinde siyasi, iktisadi, içtimai ve teknolojik unsurlar yer alır; diğerinde ise fırsatlar, tehditler, kuvvet ve zafiyetler yer alır. Fırsatlara ulaşma yolları ise değişim sürecini ve projeleri yönetme yetisi sayesinde belirlenir.

 

Stratejik planlamanın yanıtlaması gereken beş soru vardır. Bu sorular alana, süreye, değere, kaynaklara ve değerin süreğenliği gibi konularla ilgilidir:

1. Yarış veya savaşım (mücadele) veya savaş nerede yapılmaktadır?

2. Yarış veya savaşım (mücadele) veya savaş ne zaman kazanılacaktır?

3. Ortaya konulmak istenilen veya uğruna savaşım verilmek istenen biricik veyaeşsiz olandeğer nedir?

4. Kullanılacak doğal ve insani kaynaklar nelerdir?

5. Biricik veya eşsiz sayılan değerin süreğenliği nasıl sağlanacaktır?

 

Stratejik Uygulama

Stratejiler genelde üç aşamalı girişimle uygulanır: niyet etme (intention), ortaya koyma (emergence) ve gerçekleştirme (realization). Yetkili kişi veya kurum temsilcileri niyetlerini açıklar, stratejik amaçlar ortaya konur, ardından eyleme geçilir. Kimi durumlarda strateji yapılması kastedilenden çok gerçekte uygulananla ilgili olur.

 

Stratejinin Bazı Diğer Değişkenlerle İlişkisi

Strateji ile Siyaset Arasındaki İlişki

Strateji geliştirme işinin doğrudan ilişkili olduğu kurumların başında siyaset kurumu ve ona bağlı kuruluşlarda bulunan politik karar verici kişiler gelir. Siyaset erkânında bulunan yetkililer çeşitli toplumsal alanlarla ilgili tutumları belirler, hedef koyar ve karar verir. Strateji, söz konusu politik hedeflere ulaşmanın yolunu belirler. Bu bağlamda mevcut ve elde edilebilir kaynaklarla istenen sonuçlar arasında dengeyi kurma ve en uygun yöntemi bulma strateji uzmanlarının geliştireceği stratejilerle olanaklı kılınır.

 

Strateji ile Zaman Arasındaki İlişki

Stratejik planlar genellikle uzun süreli olur. Strateji geliştirme işinin ilişkili olduğu bir diğer öge süremdir. Bu bağlamda iki çeşit strateji söz konusu olabilir (Yılmaz, 2016):

1. Uzun vadeli büyük stratejik planlar (ABD ve İsrail’in geliştirip sürdürdüğü Büyük Ortadoğu Projesi örneğinde olduğu gibi),

2. Uygulama anı ve aşaması sürekli gizli tutulan ama altyapısı hazırlanan özel stratejik planlar: özel stratejik planların uygulama aşaması, genellikle belirli bir kaynak ya da kaynaklar üzerinde doğan yetke boşluğu ya da zaafı dönemlerine denk getirilir (Rusların Kırım’ı İşgali örneğinde olduğu gibi).

 

Strateji ile Taktik Arasındaki İlişki

Stratejinin ilişkili olduğu bir diğer unsur, planlama ve uygulama sıralarında tasarlanan ve gerçekleştirilen taktiklerdir. Taktikler kısa süreli, durumsal ve sınırlı hedeflere yönelik hamlelerden oluşur. Genellikle rakibin egemen olduğu alanlarda kurnazca gerçekleştirilen hileli oyunlar biçiminde görünümlenir. Bunun için de taktiksel hamleler sayesinde elde edilen kazanımlar biriktirilemez. Taktikler genellikle temel sorundan kaynaklanan yan sorunları çözmeye eğilimli ve stratejiye içkindir.

 

Stratejik Başarının Koşulları

Stratejik başarı kabaca dört koşulun yerine getirilmesini gerektirir (Yılmaz, 2016):

1. Güç bileşenlerinin belirlenen amaçlar doğrultusunda kapsama dâhil edilen alanlarda tahmin edilen süreler içinde eşgüdümlü kullanımı,

2. Bilgi-bilişim kapasitesive entelektüel birikim,

3. Teknik, ekonomik, sosyal-kültürel ve politik özelliklere uygun taktiklerin geliştirilmesi,

4. Açık ve bilinen yöntemlerin yanı sıra, açık olmayan ve tanımında güçlükler bulunan yaratıcı mücadele yöntemlerinin kullanılması.

 

Rakibi Denetleyerek Yenme Oyunu Olarak Strateji

Strateji rakip(ler) ve kurban(lar)dan oluşan iki taraflı bir cephe oyundur. Kurban olmamak için kurban edilmenin koşullarının farkında olup o koşulların gerçekleşmesini engellemek gerekir. Rakibi yenmenin temel ilkeleri şöyledir (Yılmaz, 2016):

1. Rakibin zayıf ve hassas noktalarını bilme

2. İstediği şeyin bir parçasını ona verme (tatmin ve doygunluk algısı yaratmak için)

3. Yanlış avın peşine takarak dikkatini başka yerde tutma (yani hedef ve öngörü körlüğü yaratma)

 

Kurnazlık ya da Desise Sanatı Olarak Strateji

Rakibi denetleme, olası hareketlerini ön görme stratejik düşünme ve planın temel işlevlerinden biridir. Bunun en uygun yollarından biri rakipte oyuna hakim olduğu algısını oluşturmaktır. Kurbanı besleyerek kendisini “akıllı” ve seni (dost ya da düşman görünümünde) “aptal” sanmasını sağlamak gerekir. Böylece kurban yavaş yavaş kendi sonunu hazırlar, size düşen ona sadece yardımcı olmaktır (Yılmaz, 2016). Bu süreçte kazanan, oyunu denetleyen olacakoyuna gelen değil. Bu bakımdan strateji bir kurnazlık ve desise sanatı olarak görünebilir.

 

Başat Strateji

İyi bir strateji,  oynanan oyunun mantığına uygun ve rakibin hiçbir koşulda karşı koyamayacağı amaca götüren geçerli önerme ve savlar sunar. Bir yarışta diğer rakipler ne yaparsa yapsın, alınan bir karar, karşı konulamaz ise oyun kuramı yazınında ona başat strateji denir. Oyun kuramı tartışmalarında iki çeşit başat stratejiden söz edilir (Watson, 2013: 49-51 ve 60-61):

1. Sıfır toplamlı (güçlü) başat strateji; taraflardan birinin kazancı diğerinin kaybı demektir. 0-1 (sıfır-bir) mantığı ile çalışır.

2. Sıfır toplamlı olmayan (zayıf) başat strateji; her iki tarafın da kazanabileceği denge durumlarını gözetir.

 

Stratejik Eylemin Altın Kuralları

Her zaman tutkulu ve adanmış olmak, öfkeden sakınmak ve bu iki kuralı hiç unutmamak stratejik eylemin altın kuralları sayılır (Yılmaz, 2016). Bunlara ek olarak kesintisiz bir biçimde stratejik çıkarlar doğrultusunda bir görev edinmek ve kaynak ayırmak stratejik eylemin olmazsa olmazları arasında yer alır (Friedman, 2015: 48). Bunlar büyük ülkü sahibi adanmış her eyleyicinin alışkanlık haline getirmesi gereken davranış kalıplarıdır.

 

 

 

Kaynakça

BOURDIEU, Pierre (2016) Sosyoloji Meseleleri. Çev: Levent Ünsaldı (ed.), Filiz Öztürk, Büşra Uçar, Mustafa Gültekin ve Aslı Sümer. 2. Baskı. Ankara: Heretik Yayınları.

 

FICHTER, Yoseph H. (2009) Sosyoloji Nedir? Çev: Nilgün ÇELEBİ. 9. Basım. Ankara: Anı Yayıncılık.

 

FRIEDMAN, George ve FRIEDMAN, Meredith (2015) Savaşın Geleceği. İstanbul: Pegasus Yayınları.

 

HENDERSON, Bruce (1981) “The Concept of Strategy”. Boston Consulting Group. İlişim: https://www.bcg.com/publications/1981/concept-of-strategy.aspx (Erişim: 03.06.19).

 

KAĞITÇIBAŞI, Çiğdem (1999) Yeni İnsan ve İnsanlar. 10. Basım. İstanbul: Evrim Yayınevi.

 

KERTI, Reverend Erin-Ashley (2011) “What Kind of Intuitive Are You? The Four Intuitive Modalities”. Spiritual Mechanic. İlişim: https://www.spiritualmechanic.com/2011/08/four-intuitive-modalities-overview/ (Erişim: 06.07.19).

 

KVINT, Vladimir (2009) The Global Emerging Market: Strategic Management and Economics. New York: Routledge.

 

MAZARIN, Jade (Yok) “Attention as Part of Cognitive Development: Definition & Process”. study.com. İlişim: https://study.com/academy/lesson/attention-as-part-of-cognitive-development-definition-process.html (Erişim: 06.07.19). 

 

MCKEOWN, Max (2012) The Strategy Book. Harlow: Pearson.

 

MINTZBERG, Henry; AHLSTRAND, Bruce veLAMPEL, Joseph (1998) A Guided Tour Through the Wilds of Strategic Management. New York: The Free Press.

 

PALOUTZIAN, Raymond F. vePARK, Crystal L. (Ed.) (2005) Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality. New York: Guilford Press.

 

POPPER, Karl R. veECCLES, John C. (1977) The Self and Its Brain. Berlin: Springer International.

 

RUMELT, Richard P. (2011) Good Strategy Bad Strategy: The Difference and Why It Matters. New York: Crown Business.

 

WATSON, Joel (2013) Strategy: An Introduction to Game Theory. Third Edition. New York: W. W. Norton & Company.

 

YILMAZ, Sait (2016) “Büyük Düşünür Olmak; Derin Düşünmek ve Strateji Kurmak”. Ulusal. İlişim: https://www.ulusal.com.tr/buyuk-dusunur-olmak-derin-dusunmek-ve-strateji-kurmak-makale,5110.html (Erişim: 06.07.19).



[1] Sensorial, cognitive, emotional, spiritual/religious, social and simulative.

[2] Clairvoyance, clairaudience, clairsentience, claircognizance.

[3] Selective, divided, sustained veexecutive.

[4] Heteroseksüel, homoseksüel, aseksüel, biseksüel, interseksüel, sapyoseksüel, hiperseksüel, triseksüel, panseksüel, pomoseksüel, sadomazoşist, poliamori, gerantofili, nekrofili, zoofili, hermafrodit vd.

[5] 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel

 

* Metin 9 Ekim 2019’da Balıkesir’de düzenlenen Actual Questions and Innovations in Science 2 başlıklı uluslararası konferansta sunulmuştur.

YORUMLAR (0)

BENZER QONULAR (11)

tümü ›