Toplumsal Yaşamın Başlangıcına Köle-Efendi İlişkisi Yerleştirilebilir mi?

17. ve 18. Yüzyılın filozoflarına baktığımızda, insanlık tarihinin başında yer alan ve insanların henüz toplumsallaşmadığı bir dönemi varsaydıklarını görürüz. Bu dönemin özelliği, hukuk, ahlak, devlet, din gibi toplumsallaşmayı var eden ve düzenleyen hiçbir kurumun var olmamasıdır. Filozoflar tarafından “doğa durumu” diye adlandırılan bu dönem, bir biçimde sona ermiş, toplumsal düzen ortaya çıkmıştır. Toplum felsefesiyle ilgilenmiş pek çok düşünür için, doğa durumundan toplumsal yaşama geçişin gerçekleştiği o kritik nokta, toplumsal düzeni kavramak için, üzerinde düşünülmeye değer olmuştur: İnsanların toplumsallığa geçişi, kendi istekleri sonucunda mı gerçekleşmiştir, birbirlerinin diğerlerini tahakküm altına almasıyla mı?

Köle-efendi ilişkisi, bu geçişin bir tahakküm aracılığıyla ve zorla olduğunu düşünen filozofların başvurduğu ve içeriklendirmeye çalıştığı bir varsayımdır. Özellikle 19. Yüzyılda Hegel ve Nietzsche bu varsayım üzerine önemli belirlemeler yapmıştır.

Bu konuşmada, onların bu varsayım hakkındaki belirlemeleri ortaya konacak ve uygun görünmeyen noktalar serimlenmeye çalışılacaktır.